Dziwne problemy polskiego Orlenu na Litwie

Problemy z legalizmem

"Orlen Lietuva" to obecnie nie tylko przetwórca ropy na paliwa płynne. Rafineria zamierza również inwestować 280 mln USD w instalacje oczyszczania spalin w swojej elektrociepłowni, a to pozwoli na zwiększenie jej mocy produkcyjnej, która dziś wykorzystuje zaledwie około 50% potencjału (moc maks. 200 MW, obecnie wykorzystywana – 80). Jest to ważny aspekt w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego Litwy, która po zamknięciu elektrowni atomowej w Ignalinie skazana będzie na import. To jednak działanie napotyka na opory ze strony importerów energii elektrycznej z Rosji, którzy uważają, że "Orlen" chce zachwiać ich pozycją.

Różnice interesów widać choćby przy przetargu na dostawy mazutu do elektrociepłowni w Elektrenai (40 km na zachód od Wilna), która po Ignalinie ma przejąć główny ciężar zabezpieczenia kraju w prąd. Dwa z sześciu bloków elektrowni ma urządzenia do oczyszczania spalin. Można więc tu produkować energię elektryczną z mazutu, a nie z gazu. Obecnie trwa już drugi przetarg na dostawy paliwa do tej elektrowni. Pierwszy, na dostawy 500 tys. ton, wygrała właśnie spółka "Orlen Lietuva". Elektrownia wyjątkowo opieszale podejmuje kroki zmierzające do finalizacji umowy ze zwycięzcą przetargu oraz jednocześnie, pomimo finału pierwszego przetargu, rozpisuje kolejny przetarg "uzupełniający" na kolejne 500 tys. ton mazutu. Roczne zapotrzebowanie elektrowni zaś na ten surowiec wynosi… około 750 tys. ton.

Jednocześnie pojawiają się pogłoski, że "Orlen" przedstawił elektrowni ofertę najdroższego paliwa. Ogłosił to znów minister Sekmokas, choć do ogłoszenia wyników było jeszcze wiele czasu. Pan minister jakby zapomniał, że "Orlen" podawał cenę loco elektrownia, a inni uczestnicy podawali cenę w miejscu sprzedaży. Po dodaniu wszystkich kosztów, oferta "Orlenu" byłaby znów najtańsza. Sekmokas takie publiczne wystąpienia wykorzystywał jako naciski na "Orlen Lietuva". Minister uważa, że 1 kWh z mazutu musi być tańsza o 10% od 1 kWh z gazu. Oczywiście ceny gazu chodzą niezależnymi drogami od cen mazutu, więc bardzo trudno byłoby je zsynchronizować. Taka więc formuła spowodowałaby, że dostawca mógłby mieć straty, a nie zysk. Słowem jest to biznes nieopłacalny, obciążony zbyt wielkim ryzykiem. O wiele pewniejsze zyski spółki przy eksporcie wyrobów naftowych z Możejek przez morski terminal naftowy.

Nie można oczywiście spodziewać się, że minister nie wiedział co mówi. Jego słowa zostały raczej odebrane jako szykowanie opinii publicznej do przegranej akurat tego dostawcy. Trzeba tu wiedzieć, że prócz "Orlen Lietuva" na Litwie nie ma innej firmy, która mogłaby zapewnię dostawy do Elektrenai całej potrzebnej ilości mazutu. Najbliżsi, zagraniczni producenci, znajdują się na Białorusi. By produkty stamtąd przewożone były tańsze od tych z "Orlenu" trzeba by zmniejszyć cła na nie. To już jednak decyzja rządu. Czyżby więc rząd brał udział w tej grze? W każdym bądź razie ostatecznie zapadła decyzja, że "Orlen Lietuva" dostarczy do elektrowni w Elektrenai zaledwie 75 tys. ton mazutu. Reszta zostanie sprowadzona przez firmy pośredniczące, między innymi z Białorusi i nie wykluczone, że również z "Orlen Lietuva".

Oprócz rafinerii w Możejkach przetarg na dostawy mazutu wygrały również dwie póki pośredniczki z siedzibą w Możejkach - "Lietkomerc" i "Dasma ir partneriai". Surowiec do Elekrenai będą też dostarczały dwie zagraniczne spółki pośredniczki - rosyjska "Nikas Gas Trading" oraz niemiecka "TNA Dunaj", które zaoferowały dostawy mazutu z rafinerii białoruskiej.

Takie zachowanie litewskiego rządu utwierdza w przekonaniu, że mimo iż "Orlen", zainwestował w litewska gospodarkę miliardy dolarów i wciąż inwestuje, to nadal jednak specjalnie szykanowany. W litewskich mediach mówi się, że "Orlen Lietuva" poprzez swoje maksymalistycznie legalistyczne działania naruszył wiele prywatnych interesów niektórych obywateli Litwy. Chodzi tutaj o obrastanie różnymi spółkami firm państwowych, które spokojnie sobie żyły i zarabiały, a tu nagle przyszedł "Orlen", toteż spokój i gwarantowane zyski się skończyły.

Sprzedać Rosjanom

Na Litwie krążą pogłoski, że podobno "Orlen" już się dogadał z Rosjanami w sprawie ewentualnej sprzedaży części lub nawet całości akcji rafinerii. Przedstawiciele "Orlen Lietuva" twierdzą, że są to wyłącznie fakty prasowe i interpretacje polityków. W tej chwili nawet nie wiadomo, czy można, ot tak po prostu, zbyć akcje Możejek. Jedni bowiem prawnicy mówią, że spółka prywatna może robić, co chce ze swoimi akcjami. Inni natomiast twierdzą, że prawo akcjonariusza ogranicza ustawa o przedsiębiorstwach strategicznych.

Bardziej istotnym argumentem wydaje się niedawne stwierdzenie premiera Litwy Andriusa Kubiliusa, który powiedział na łamach "Vilniaus diena", że rząd chciałby wziąć udział w rozwiązywaniu problemów z jakimi boryka się na Litwie "Orle". Powołano nawet wspólną grupę roboczą, która ma wypracować porozumienie. Grupa ta wyniki swoich prac ma ogłosić jeszcze w listopadzie. Los "Orlenu" nie może być bowiem obojętny władzom z Wilna. Wszak to największy tutejszy płatnik podatków - rocznie około 4 miliardy litów (ok. 4.8 mld. złotych) zasila budżet państwa, a to prawie 1/5 przewidywanego budżetu na 2010 rok z dotacjami unijnymi włącznie.

Krzysztof Szczepanik